Wanneer je op zoek bent naar een probioticum, wordt je al snel overspoeld met cijfers en moeilijke namen.
10 miljard. 30 miljard. 50 miljard.
5 stammen. 10 stammen. 20 stammen.
Lactobacillus. Bifidobacterium. Bacillus. CFU.
Maar wat betekenen die termen eigenlijk?
En is een probioticum met 50 miljard bacteriën automatisch beter dan eentje met 10 miljard? Is een formule met twintig bacteriestammen beter dan eentje met vijf? En waarom staat achter sommige bacteriën ineens een code zoals LP115, LR32 of DE111®?
Het antwoord is belangrijker dan je misschien denkt. Want bij probiotica gaat het niet alleen om hoeveel bacteriën er in een capsule zitten. Ook welke bacteriën, welke specifieke stammen, in welke hoeveelheid en of ze levend hun bestemming kunnen bereiken spelen een rol.
In deze gids leggen we uit hoe je een probiotica-etiket leest en waar je op kunt letten bij het kiezen van een goed probioticum voor jouw gezondheid.
Wat zijn probiotica?
Probiotica zijn levende micro-organismen die, wanneer ze in voldoende hoeveelheden worden toegediend, een gezondheidsvoordeel kunnen opleveren.
Het gaat meestal om bacteriën, maar bepaalde gisten kunnen eveneens als probioticum worden gebruikt. Veel gebruikte probioticabacteriën behoren tot groepen zoals:
- Lactobacillus
- Bifidobacterium
- Bacillus
Een belangrijk punt hierbij is dat het ene probioticum het andere niet is. De specifieke combinatie van bepaalde micro-organismen en de gebruikte hoeveelheid zijn bepalend voor wat er wetenschappelijk over een product kan worden gezegd. En juist daar begint het verschil tussen probioticaproducten.
Niet alle probiotica zijn hetzelfde
Op twee verpakkingen kan allebei groot “probiotica” staan, terwijl de inhoud compleet anders is. Denk bijvoorbeeld aan:
Product A: 1 bacteriestam met 5 miljard CFU
Product B: 10 bacteriestammen met 30 miljard CFU
Maar zelfs die informatie vertelt nog niet het hele verhaal. Want voor een goede beoordeling wil je een antwoord weten op onderstaande vragen:
- welke bacteriesoorten erin zitten
- welke specifieke stammen zijn gebruikt
- hoeveel levende micro-organismen aanwezig zijn
- of die hoeveelheid relevant is voor de gebruikte stammen
- hoe de bacteriën tijdens opslag en passage door het maag-darmkanaal worden beschermd
Volgens de wetenschappelijke organisatie ISAPP kunnen verschillende stammen binnen één bacteriesoort genetisch en functioneel van elkaar verschillen. Alleen de soortnaam zegt dus niet altijd alles. Om dat goed te begrijpen moeten we eerst kijken naar hoe bacteriën worden benoemd.
Wat betekent een bacteriestam?
Een probioticabacterie heeft eigenlijk een soort voor- en achternaam plus een specifieke identificatiecode.
Neem bijvoorbeeld: Lactobacillus plantarum LP115. Daarin kun je verschillende niveaus herkennen.
| Niveau | Voorbeeld | Wat betekent het? |
|---|---|---|
| Geslacht | Lactobacillus | Een grotere groep verwante bacteriën |
| Soort | plantarum | Een specifieke soort binnen die groep |
| Stam | LP115 | Een specifieke variant binnen die soort |
Je kunt het vergelijken met honden. Een labrador en een bordercollie zijn allebei honden, maar hebben niet precies dezelfde eigenschappen.
Bij bacteriën gaat het nog een stap verder: zelfs bacteriën die tot dezelfde soort behoren, kunnen genetisch van elkaar verschillen en daardoor andere eigenschappen hebben. Daarom is de stamcode belangrijk.
ISAPP adviseert bij probioticaproducten dan ook te kijken naar genus, species en strain: geslacht, soort en stam.
Waarom is de specifieke probioticastam belangrijk?
Stel dat twee supplementen allebei Lactobacillus rhamnosus bevatten. Dan betekent dat nog niet automatisch dat ze exact dezelfde bacterie bevatten.
Het ene product kan bijvoorbeeld stam LR32 gebruiken en het andere een andere stam van dezelfde soort. Die stammen lijken sterk op elkaar, maar kunnen verschillen in onder andere:
- genetische eigenschappen
- overleving onder bepaalde omstandigheden
- interactie met andere micro-organismen
- stoffen die ze produceren
- interactie met hun omgeving
Daarom wordt probioticawetenschap vaak op stamniveau uitgevoerd. Een onderzoek naar één specifieke stam kun je niet zomaar één-op-één gebruiken als bewijs voor iedere andere stam van dezelfde bacteriesoort. Dat is een belangrijk verschil dat op veel probiotica-etiketten nauwelijks wordt uitgelegd.
Wat betekent CFU bij probiotica?
Naast de bacteriestammen zie je bijna altijd een groot getal op een probioticaverpakking staan. Bijvoorbeeld:
10 miljard CFU, 30 miljard CFU of 50 miljard CFU
CFU staat voor: Colony Forming Units, oftewel kolonievormende eenheden. Het is een manier om het aantal levensvatbare micro-organismen in een product uit te drukken.
Een capsule met 30 miljard CFU bevat dus niet simpelweg 30 miljard willekeurige bacteriedeeltjes. CFU verwijst naar bacteriën die op het moment van meting levensvatbaar zijn en onder geschikte omstandigheden kunnen groeien. Daarom wordt CFU gebruikt als maat voor de hoeveelheid levende probiotica in een supplement.
Is meer miljard probiotica altijd beter?
Nee: meer miljarden betekent niet automatisch een beter probioticum. Dit is waarschijnlijk één van de grootste misverstanden rond probiotica.
Een product met 100 miljard CFU is dus niet per definitie vijf keer zo goed als een product met 20 miljard CFU. De hoeveelheid moet passen bij:
- de gebruikte bacteriestam
- het doel waarvoor die stam onderzocht is
- de hoeveelheid die in onderzoek gebruikt is
- de volledige samenstelling van het product
ISAPP benadrukt eveneens dat een hogere hoeveelheid CFU niet automatisch een beter effect betekent. Verschillende probiotica kunnen verschillende effectieve doseringen hebben. Kwaliteit kun je dus niet uitsluitend aflezen aan het grootste getal op de voorkant van de verpakking.
En zijn meer bacteriestammen altijd beter?
Ook hier geldt: niet automatisch. Tien stammen zijn niet per definitie beter dan vijf en twintig stammen zijn niet automatisch beter dan tien. Het gaat vooral om welke stammen er gebruikt worden en in welke hoeveelheden.
Een brede formule kan wel interessant zijn omdat verschillende bacteriën verschillende eigenschappen hebben. Maar alleen het aantal stammen zegt nog weinig over de kwaliteit.
Een goede multi-stamformule moet daarom niet simpelweg bestaan uit zoveel mogelijk verschillende namen op het etiket. Je wilt weten welke specifieke bacteriën er daadwerkelijk in zitten.
Welke soorten probioticabacteriën bestaan er?
Er bestaan enorm veel bacteriesoorten, maar in probioticaproducten kom je een aantal groepen regelmatig tegen. Drie bekende groepen zijn:
Lactobacillen
Lactobacillen komen van nature voor op verschillende plaatsen in het lichaam en worden veel gebruikt in gefermenteerde producten en probioticapreparaten. Voorbeelden zijn:
- Lactobacillus acidophilus
- Lactobacillus rhamnosus
- Lactobacillus plantarum
- Lactobacillus casei
- Lactobacillus salivarius
Door een wetenschappelijke herindeling in 2020 hebben verschillende soorten die vroeger onder Lactobacillus vielen inmiddels officieel een nieuwe geslachtsnaam gekregen. Op supplementen en in consumenteninformatie kom je de oude, bekendere Lactobacillus-benamingen echter nog regelmatig tegen.
Bifidobacteriën
Ook Bifidobacterium is een bekende groep binnen probioticaproducten. Voorbeelden zijn:
- Bifidobacterium lactis
- Bifidobacterium longum
- Bifidobacterium breve
Bifidobacteriën zijn van nature onderdeel van het menselijke darmmicrobioom en behoren daarom tot de bacteriën die veel worden onderzocht in relatie tot de darmomgeving.
Bacillus-soorten
Een andere interessante groep zijn bepaalde bacteriën uit het geslacht Bacillus. Voorbeelden zijn:
- Bacillus subtilis
- Bacillus coagulans
Sommige Bacillus-stammen kunnen zogenaamde sporen vormen. En dat geeft ze een bijzondere eigenschap.
Wat zijn sporenvormende probiotica?
De meeste mensen denken bij bacteriën aan kwetsbare levende organismen. Maar bepaalde bacteriën kunnen zichzelf tijdelijk als het ware inpakken in een zeer resistente vorm: een spore.
Zo’n spore kan beter bestand zijn tegen ongunstige omstandigheden dan de actieve bacterie. Denk bijvoorbeeld aan:
- temperatuurverschillen
- uitdroging
- een zure omgeving (maag)
Dat maakt sporenvormende bacteriën interessant voor gebruik in voedingssupplementen. Voorbeelden van zulke bacteriën in Foodie’s Ultimate Probiotics zijn: Bacillus subtilis DE111® en Bacillus coagulans Lactospore®.
Waarom moeten probioticabacteriën de maag overleven?
Een probioticum slik je via de mond in. Maar voordat de bacteriën de darmen bereiken, moeten ze eerst door de maag en daar wacht een behoorlijk vijandige omgeving.
Maagzuur is namelijk sterk zuur. Dat is nuttig: het helpt onder andere om ongewenste micro-organismen uit voedsel onschadelijk te maken. Maar dat betekent ook dat levende bacteriën uit een supplement onderweg kunnen worden beschadigd.
Het Voedingscentrum wijst er eveneens op dat een deel van de bacteriën door maagzuur en gal kan worden gedood voordat ze de darm bereiken. Om daar levend terecht te komen, moeten ze deze omstandigheden dus voldoende kunnen doorstaan.
Daarom kijken producenten niet alleen naar welke bacteriën ze gebruiken, maar ook naar hoe die bacteriën worden aangeboden en beschermd.
Wat is een delayed-release capsule?
Een manier om bacteriën tijdens de passage door de maag extra te beschermen, is een capsule die niet onmiddellijk uiteenvalt.
Foodie’s Ultimate Probiotics gebruikt hiervoor een DRCaps® delayed-release capsule.
Deze capsule is ontwikkeld om de inhoud niet direct in de maag vrij te geven. Daarmee krijgt de inhoud extra bescherming tijdens de passage door het zure maagmilieu en wordt de inhoud vrijgegeven in de darm, waar het nodig is.
Foodie gebruikt deze capsule naast sporenvormende stammen zoals DE111® en Lactospore®. Dat is een extra interessant kwaliteitskenmerk dan alleen een hoog aantal miljarden op het etiket.
Waar moet je op letten bij het kiezen van probiotica?
Wanneer je twee probioticasupplementen vergelijkt, kun je jezelf daarom beter niet alleen afvragen: “Welke heeft de meeste miljarden?” Kijk naar het volledige plaatje.
| Waarop letten? | Waarom? |
|---|---|
| Specifieke stammen | Zoek bij voorkeur naar een volledige naam inclusief stamcode |
| Aantal CFU | Geeft de hoeveelheid levensvatbare micro-organismen weer |
| Samenstelling | Eén stam en een multi-stamproduct zijn niet hetzelfde |
| Duidelijkheid van het etiket | Hoe meer informatie over soort, stam en hoeveelheid, hoe beter je het product kunt beoordelen |
| Overleving | Bacteriën moeten de omstandigheden tijdens opslag en in het maag-darmkanaal voldoende doorstaan |
| Dosering | Meer CFU is niet automatisch beter, de hoeveelheid moet passen bij de gebruikte stammen |
| Bewaaradvies en houdbaarheid | Levende micro-organismen moeten gedurende de levensduur van het product voldoende stabiel blijven |
CFU bij productie of aan het einde van de houdbaarheid?
Dit is nog een interessant detail waar maar weinig consumenten op letten.
Levende bacteriën kunnen gedurende de houdbaarheid van een product geleidelijk in aantal afnemen. Daarom kan een fabrikant bij productie bewust een hogere hoeveelheid bacteriën toevoegen dan het aantal waarop het product gedurende de bewaartermijn is gericht.
Bij Ultimate Probiotics wordt bijvoorbeeld 39,3 miljard CFU bij productie vermeld, terwijl de formule als probioticum met minimaal 30 miljard levende organismen wordt aangeboden.
Wanneer je producten vergelijkt, is het daarom nuttig om te kijken waarop het genoemde CFU-getal betrekking heeft. Een enorm hoog getal “bij productie” en een gegarandeerde hoeveelheid gedurende de bewaartermijn zijn immers niet automatisch hetzelfde.
Probiotica zijn niet hetzelfde als prebiotica
Deze twee termen worden vaak door elkaar gehaald en daarom hebben we hierover al een uitgebreide blog geschreven, maar heel kort:
Probiotica zijn levende micro-organismen.
Prebiotica zijn voedingsbestanddelen – meestal bepaalde vezels – die door bacteriën in de dikke darm kunnen worden gefermenteerd.
Ze zijn dus niet hetzelfde, maar hebben allebei te maken met de darmomgeving. Wil je hier meer over weten? Lees dan ook: Probiotica en prebiotica: wat is het verschil en wat heb je nodig?
Conclusie: Probiotica kiezen? Kijk verder dan het grootste getal
Wie probiotica vergelijkt, ziet al snel een strijd om de grootste cijfers: 20 miljard, 30 miljard, 50 miljard of zelf 100 miljard, maar een hoog getal vertelt maar een deel van het verhaal.
Een probioticum beoordelen begint bij de vraag: welke micro-organismen krijg ik eigenlijk binnen? Kijk daarom naar:
- het geslacht
- de bacteriesoort
- de specifieke bacteriestam
- het aantal CFU
- de gebruikte formulering
- bescherming en stabiliteit
- het bewaaradvies
Ultimate Probiotics combineert 10 specifiek geïdentificeerde bacteriestammen uit Lactobacillus-, Bifidobacterium- en Bacillus-groepen. Daaronder bevinden zich de gepatenteerde sporenvormende stammen DE111® en Lactospore®.
Bij productie bevat één capsule in totaal 39,3 miljard CFU en de formule is ontwikkeld rond minimaal 30 miljard levende micro-organismen, gecombineerd met een DRCaps® delayed-release capsule.
Het belangrijkste verschil zit dus niet in één indrukwekkend getal op de voorkant. Een goede probioticumformule draait om welke bacteriën je gebruikt, hoeveel je ervan gebruikt en hoe je ervoor zorgt dat ze levend op hun bestemming kunnen aankomen.
Bekijk hier Ultimate Probiotics
FAQ: Veelgestelde vragen over probiotica en bacteriestammen
CFU staat voor Colony Forming Units of kolonievormende eenheden. Het is een maat voor de hoeveelheid levensvatbare micro-organismen in een probioticaproduct.
Er bestaat geen universeel ideaal aantal CFU dat voor ieder probioticum geldt.
De relevante hoeveelheid is afhankelijk van de gebruikte bacteriestam en het doel waarvoor deze wordt gebruikt. Een product met meer miljarden is daarom niet automatisch beter.
Ook daarvoor bestaat geen vast ideaal aantal.
Een probioticum met één goed gekozen stam kan uitstekend samengesteld zijn. Bij een multi-stamproduct is vooral van belang welke stammen zijn gebruikt en in welke hoeveelheid.
Een soort is een grotere groep bacteriën met overeenkomstige kenmerken.
Een stam is een specifieke variant binnen die soort.
Bijvoorbeeld:
Lactobacillus plantarum = bacteriesoort
Lactobacillus plantarum LP115 = specifieke stam
Nee. Het zijn verschillende groepen bacteriën.
Binnen beide groepen bestaan vervolgens weer verschillende soorten en stammen.
Sommige bacteriën, waaronder bepaalde Bacillus-stammen, kunnen een resistente spore vormen. Deze vorm helpt de bacterie ongunstige omstandigheden te doorstaan.
Ultimate Probiotics bevat bijvoorbeeld de sporenvormende stammen Bacillus subtilis DE111® en Bacillus coagulans Lactospore®.
