Koper klinkt misschien eerder als een metaal uit elektriciteitsdraden dan als een voedingsstof die je lichaam dagelijks nodig heeft. Toch is koper een essentieel mineraal dat betrokken is bij verrassend veel processen in het lichaam.
Koper is een belangrijk spoorelement dat onder andere bijdraagt aan een normale energiestofwisseling, het zenuwstelsel, het immuunsysteem, normaal bindweefsel en het transport van ijzer.
Toch krijgt koper veel minder aandacht dan mineralen zoals magnesium, ijzer en zink.
Maar wat is koper precies? Waar is koper goed voor? Hoeveel koper heb je per dag nodig? Waar zit koper in? Kun je een kopertekort krijgen? En welke vorm van koper kun je het beste kiezen in een supplement?
In deze complete gids lees je alles wat je moet weten over koper.
Wat is koper?
Koper is een natuurlijk chemisch element en een metaal dat we dagelijks tegenkomen in bijvoorbeeld elektriciteitskabels, leidingen en elektronica. Het geleidt warmte en elektriciteit namelijk bijzonder goed.
Maar koper is niet alleen een industrieel metaal. Het is ook een essentieel spoorelement voor het menselijk lichaam.
Dat betekent dat je lichaam maar een kleine hoeveelheid koper nodig heeft, maar je lichaam kan koper niet zelf aanmaken. Je moet koper daarom via voeding binnenkrijgen.
Eenmaal opgenomen werkt koper als cofactor voor verschillende enzymen. Hoewel we maar kleine hoeveelheden koper nodig hebben, is het mineraal dus betrokken bij uiteenlopende lichaamsfuncties, onder andere energieproductie, het zenuwstelsel, bindweefsel, ijzertransport, het immuunsysteem en de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress.
Wat zijn de voordelen van koper?
Koper heeft verschillende officieel erkende gezondheidsfuncties. Koper draagt bij aan:
- de instandhouding van normaal bindweefsel
- een normaal energieleverend metabolisme
- de normale werking van het zenuwstelsel
- een normale pigmentatie van het haar
- een normaal transport van ijzer in het lichaam
- een normale pigmentatie van de huid
- de normale werking van het immuunsysteem
- de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress
1. Koper ondersteunt normaal bindweefsel
Een belangrijke maar relatief onbekende functie van koper is de rol bij het bindweefsel.
Bindweefsel bevindt zich op veel plaatsen in het lichaam en geeft onder andere structuur en ondersteuning aan verschillende weefsels. Koper is betrokken bij enzymen die nodig zijn voor de vorming en stabiliteit van belangrijke componenten van bindweefsel, waaronder collageen en elastine.
Daarom draagt koper bij aan de instandhouding van normaal bindweefsel. Dit betekent niet dat een kopersupplement automatisch zorgt voor sterkere gewrichten of meer collageen. Het betekent wel dat voldoende koper nodig is om normale processen rond het bindweefsel te ondersteunen.
2. Koper ondersteunt de energiestofwisseling
Koper speelt ook een rol bij de manier waarop je lichaam energie produceert.
In onze cellen bevinden zich mitochondriën. Deze worden vaak de energiecentrales van de cel genoemd. Verschillende enzymen die betrokken zijn bij de cellulaire energieproductie hebben koper nodig om normaal te functioneren.
Daarom draagt koper bij aan een normaal energieleverend metabolisme. Dat betekent niet dat koper werkt als cafeïne of onmiddellijk een energieboost geeft. Het ondersteunt de normale processen waarmee je lichaam energie uit voedingsstoffen beschikbaar maakt.
3. Koper ondersteunt het zenuwstelsel
Ook je zenuwstelsel heeft koper nodig. Koper is betrokken bij verschillende enzymatische processen die belangrijk zijn voor de normale werking van zenuwcellen en voor de aanmaak van bepaalde signaalstoffen.
Daarom draagt koper bij aan de normale werking van het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel speelt een centrale rol bij de communicatie tussen je hersenen en de rest van je lichaam. Voldoende essentiële micronutriënten, waaronder koper, is daarom belangrijk voor een normale zenuwfunctie.
4. Koper ondersteunt het immuunsysteem
Net als zink, selenium en verschillende vitamines speelt ook koper een rol bij onze weerstand. Koper draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem.
Het mineraal is betrokken bij verschillende processen die immuuncellen nodig hebben om normaal te functioneren. Dit betekent niet dat extra koper boven je behoefte je immuunsysteem automatisch sterker maakt.
5. Koper helpt cellen beschermen tegen oxidatieve stress
Tijdens normale processen in het lichaam ontstaan continu reactieve verbindingen, waaronder vrije radicalen. Het lichaam beschikt over verschillende antioxidatieve verdedigingssystemen om hiermee om te gaan.
Koper is onderdeel van bepaalde antioxidatieve enzymen en draagt daardoor bij aan de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress. Een bekend voorbeeld is het enzym koper-zink-superoxidedismutase, vaak afgekort als Cu/Zn-SOD. Dit enzym gebruikt zowel koper als zink als cofactor.
6. Koper ondersteunt het normale transport van ijzer
Koper en ijzer zijn nauw met elkaar verbonden. Koper draagt bij aan het normale transport van ijzer in het lichaam. Het mineraal is onder andere betrokken bij eiwitten die helpen om ijzer in een vorm te brengen waarin het efficiënt kan worden vervoerd en gebruikt.
Dat is belangrijk omdat ijzer zelf onder andere nodig is voor de normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine. Een ernstig kopertekort kan daardoor zelfs verschijnselen veroorzaken die lijken op bepaalde vormen van bloedarmoede. Dat is een mooi voorbeeld van waarom je bij mineralen niet alleen naar één voedingsstof afzonderlijk moet kijken.
7. Koper draagt bij aan normale haarpigmentatie
Koper draagt bij aan een normale pigmentatie van het haar. Dat hangt samen met melanine, het pigment dat onder andere de kleur van je haar bepaalt. Koper is betrokken bij het enzym tyrosinase, dat een rol speelt bij de vorming van melanine. Extra koper voorkomt of herstelt grijs haar echter niet automatisch.
8. Koper ondersteunt de normale pigmentatie van de huid
Hetzelfde mechanisme speelt een rol in de huid. Koper draagt bij aan de normale pigmentatie van de huid. Ook hier hangt dit samen met de rol van koper bij enzymen die betrokken zijn bij de vorming van melanine.
Koper is dus een micronutriënt die niet alleen betrokken is bij processen aan de binnenkant van het lichaam, maar ook bij normale pigmentatie van huid en haar.
Waar zit koper in en krijgen we voldoende binnen?
Koper komt van nature voor in veel verschillende voedingsmiddelen, zowel dierlijke als plantaardige. Vooral orgaanvlees, schaal- en schelpdieren, noten, zaden, cacao en volkorenproducten kunnen relatief veel koper leveren.
| Voedingsmiddel | Koperbron |
|---|---|
| Runderlever | Zeer rijk |
| Oesters | Zeer rijk |
| Cashewnoten | Goede bron |
| Zonnebloempitten | Goede bron |
| Shiitake | Goede bron |
| Tofu | Bevat koper |
| Avocado | Bevat koper |
| Volkoren pasta | Bevat koper |
Krijgen de meeste mensen voldoende koper binnen?
Over het algemeen wel. Koper komt in veel verschillende voedingsmiddelen voor en een daadwerkelijk kopertekort is bij gezonde mensen relatief zeldzaam.
Dat betekent niet dat iedereen automatisch een optimale koperstatus heeft. De hoeveelheid die je uiteindelijk beschikbaar krijgt, hangt namelijk niet alleen af van hoeveel koper je eet, maar ook van hoeveel ervan in de darm wordt opgenomen. Het lichaam kan de opname bovendien gedeeltelijk aanpassen aan de hoeveelheid koper in de voeding. Bij een lagere koperinname wordt procentueel meer opgenomen, terwijl het absorptiepercentage daalt wanneer de voeding veel koper bevat.
Hoeveel koper heb je per dag nodig?
Voor volwassenen hanteert het Voedingscentrum een aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van 0,9 milligram koper per dag. De aanbevelingen zijn:
- volwassenen: 0,9 mg per dag
- zwangere vrouwen: 1,0 mg per dag
- vrouwen die borstvoeding geven: 1,3 mg per dag
Een milligram koper klinkt als heel weinig, maar koper is een spoorelement. Je lichaam heeft er dus maar kleine hoeveelheden van nodig. De behoefte is bovendien niet hetzelfde als de maximale veilige hoeveelheid.
Voor volwassenen geldt in Europa een aanvaardbare bovengrens van 5 milligram koper per dag bij langdurige inname. Een bovengrens is geen streefwaarde. Meer koper innemen levert niet automatisch extra gezondheidsvoordelen op.
Waardoor kan een kopertekort ontstaan?
Een tekort ontstaat meestal niet doordat iemand één dag weinig koper eet. Een kopertekort kan onder andere samenhangen met:
- langdurig onvoldoende koper binnenkrijgen
- problemen met de opname in het maag-darmkanaal
- bepaalde zeldzame erfelijke aandoeningen
- langdurig gebruik van hoge hoeveelheden zink
Voor supplementgebruikers is vooral dat laatste punt belangrijk. Veel zink kan de opname van koper verminderen. Zink en koper gebruiken deels dezelfde systemen in de darm.
Wanneer langdurig veel zink wordt ingenomen, kan dit de productie van het eiwit metallothioneïne in de darm verhogen. Dit eiwit bindt koper relatief sterk. Het gebonden koper blijft vervolgens gemakkelijker achter in de darmcellen en wordt uiteindelijk uitgescheiden wanneer deze cellen worden afgestoten. Daardoor kan langdurige hoge zinkinname uiteindelijk leiden tot een lagere koperstatus.
Dit is één van de belangrijkste redenen waarom de balans tussen zink en koper aandacht verdient bij supplementen. Meer lees je ervoer in deze blog.
Wat zijn de symptomen van een kopertekort?
Een kopertekort komt bij gezonde mensen relatief weinig voor. Bij een ernstig tekort kunnen onder andere problemen ontstaan met:
- de vorming en functie van bloedcellen
- het zenuwstelsel
- botten
- pigmentatie
- immuunfunctie
Mogelijke verschijnselen van een ernstig kopertekort zijn onder andere bloedarmoede en neurologische klachten.
Deze klachten zijn niet specifiek voor koper. Vermoeidheid, bloedarmoede of neurologische symptomen kunnen veel verschillende oorzaken hebben.
Denk je dat je een mineraaltekort hebt? Ga daarom niet uitsluitend af op symptomen, maar bespreek aanhoudende klachten met een arts. Wil je meer weten over hoe tekorten ontstaan en hoe je ze kunt herkennen? Lees dan onze complete gids over hoe je een vitamine- of mineralentekort kunt herkennen.
Vitamine D2 of D3: wat kun je het beste kiezen? Vitamine D bestaat onder andere als vitamine D2 (ergocalciferol) en vitamine D3 (cholecalciferol). Beide kunnen de vitamine D-status verhogen, maar vitamine D3 verhoogt en behoudt deze doorgaans effectiever dan vitamine D2. Daarom wordt in veel supplementen gekozen voor vitamine D3. Wil je precies weten waarin deze vormen verschillen? Lees dan onze complete vergelijking over het verschil tussen vitamine D2 en D3.
Waarom worden zink en koper vaak gecombineerd?
Zink en koper worden regelmatig samen in een supplement gebruikt. Niet omdat je iedere hoeveelheid zink altijd verplicht met koper moet combineren, maar omdat vooral langdurige suppletie met hogere hoeveelheden zink de opname van koper kan verminderen.
Dat maakt koper relevant bij de samenstelling van een hoger gedoseerd zinksupplement. Tegelijk hebben beide mineralen ieder eigen functies.
Zink draagt onder andere bij aan:
- een normale werking van het immuunsysteem
- normale huid, haar en nagels
- normale vruchtbaarheid en voortplanting
- bescherming van cellen tegen oxidatieve stress
Koper draagt onder andere bij aan:
- een normale werking van het immuunsysteem
- normale energiestofwisseling
- een normaal zenuwstelsel
- normaal bindweefsel
- normaal ijzertransport
- bescherming van cellen tegen oxidatieve stress
Zink en koper hebben dus deels overlappende functies, maar zijn geen vervanging voor elkaar. Bij een goed samengesteld mineralensupplement draait het daarom niet alleen om de hoeveelheid zink, maar ook om de aanwezigheid van koper en de balans van de volledige formule.
Welke vormen van koper bestaan er in supplementen?
Wie een kopersupplement bekijkt, kan verschillende verbindingen tegenkomen. Veelgebruikte vormen zijn onder andere:
1. Koperbisglycinaat
Bij koperbisglycinaat is koper gebonden aan het aminozuur glycine. Dit type verbinding wordt een aminozuurchelaat genoemd.
Chelaten worden veel gebruikt in moderne mineralensupplementen. Koperbisglycinaat is daardoor een vorm die je regelmatig tegenkomt in hoogwaardige mineralenformules.
2. Kopergluconaat
Kopergluconaat is koper gebonden aan gluconzuur. Het is een veelgebruikte vorm in voedingssupplementen en multivitamines.
3. Kopersulfaat
Kopersulfaat is een anorganische koperverbinding die eveneens als bron van koper kan worden gebruikt. Deze vorm wordt al lange tijd gebruikt, maar is chemisch anders opgebouwd dan aminozuurchelaten zoals koperbisglycinaat.
4. Koperoxide
Ook koperoxide komt voor in bepaalde supplementen. Net als bij andere vormen geldt dat de hoeveelheid elementair koper uiteindelijk bepaalt hoeveel koper het supplement daadwerkelijk levert.
Welke vorm het beste is, is niet eenvoudig vast te stellen. Er is onvoldoende goed vergelijkend onderzoek om één koperverbinding voor iedereen als superieur aan te wijzen. Kijk daarom naast de vorm vooral naar de hoeveelheid elementair koper, de dosering en de totale samenstelling van het supplement.
Waarom koper, zink en selenium interessant zijn in één formule
Zink krijgt vaak alle aandacht wanneer mensen op zoek zijn naar een mineralensupplement voor onder andere weerstand, huid, haar en bescherming tegen oxidatieve stress. Maar een goede mineralenformule kijkt verder dan één mineraal.
Vooral bij een hoger gedoseerde zinkformule verdient koper aandacht, omdat langdurig veel zink de opname van koper kan verminderen. Daarom combineert Foodie zink met koper in één uitgebalanceerde formule.
Daar is daarnaast ook selenium aan toegevoegd. Selenium is eveneens een essentieel spoorelement en draagt onder andere bij aan:
- de normale werking van het immuunsysteem
- de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress
- een normale schildklierfunctie
- normale spermatogenese
- het behoud van normaal haar en normale nagels
Zo combineert de formule drie essentiële spoorelementen die ieder hun eigen functies hebben en elkaar binnen een complete mineralenformule aanvullen: zink + koper + selenium.
[PRODUCTNAAM] bevat bewust geselecteerde vormen van deze drie mineralen en is ontwikkeld voor mensen die niet simpelweg zoveel mogelijk zink willen innemen, maar kiezen voor een doordachte mineralenbalans.
Bekijk hier Foodie’s Zink Complex
Conclusie: waarom is koper belangrijk?
Koper is een essentieel spoorelement dat onder andere bijdraagt aan je immuunsysteem, zenuwstelsel, energiestofwisseling, bindweefsel, ijzertransport en de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress.
Voor volwassenen geldt een aanbevolen hoeveelheid van 0,9 mg koper per dag. De meeste mensen krijgen via een gevarieerd voedingspatroon voldoende binnen.
Koper verdient vooral aandacht bij langdurige suppletie met hogere hoeveelheden zink, omdat veel zink de koperopname kan verminderen. Kies je een supplement, kijk dan daarom niet alleen naar de kopervorm of dosering, maar naar de volledige mineralenbalans.
FAQ: Veelgestelde vragen over koper
Koper is een essentieel spoorelement. Je lichaam kan het niet zelf aanmaken en moet het daarom uit voeding halen. Hoewel je maar kleine hoeveelheden nodig hebt, is koper betrokken bij verschillende belangrijke lichaamsprocessen.
Koper ondersteunt onder andere het immuunsysteem, zenuwstelsel en energiemetabolisme. Daarnaast draagt koper bij aan normaal bindweefsel, ijzertransport, pigmentatie van huid en haar en bescherming tegen oxidatieve stress.
Voor volwassenen geldt in Nederland een aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van 0,9 milligram koper per dag. Tijdens zwangerschap geldt 1,0 mg en tijdens borstvoeding 1,3 mg per dag.
Koper zit onder andere in lever, schaal- en schelpdieren, noten, zaden, cacao, volkorenproducten, peulvruchten, paddenstoelen, avocado en tofu.
Ja, maar een kopertekort komt bij gezonde mensen relatief weinig voor. Het risico kan onder andere toenemen bij opnameproblemen of langdurig gebruik van hoge hoeveelheden zink.
Ja. Hoewel koper essentieel is, kan langdurig te veel koper schadelijk zijn en onder andere maag-darmklachten en bij zeer hoge innames leverschade veroorzaken. Voor volwassenen geldt een bovengrens van 5 mg koper per dag.
Een ernstig kopertekort kan onder andere samengaan met bloedarmoede, neurologische problemen en veranderingen in botten of immuunfunctie. Deze klachten kunnen veel andere oorzaken hebben, dus laat een mogelijk tekort door een deskundige beoordelen.
Langdurig hoge hoeveelheden zink kunnen de opname van koper verminderen en uiteindelijk tot een lage koperstatus bijdragen. Daarom wordt bij hoger gedoseerde zinksupplementen regelmatig ook aandacht besteed aan koper.
