Voel je je de laatste tijd opvallend moe, futloos of snel buiten adem? Dan denk je misschien aan stress, te weinig slaap of een drukke periode. Maar bij vrouwen kan er ook iets anders spelen: een ijzertekort.
IJzer is een essentieel mineraal dat onder andere bijdraagt aan de normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine, het zuurstoftransport in het lichaam en een normaal energieleverend metabolisme. Een tekort kan daarom op verschillende manieren merkbaar worden.
Vooral vrouwen die menstrueren hebben meer aandacht nodig voor hun ijzerinname. Door het maandelijkse bloedverlies gaat namelijk ook ijzer verloren. Bij een hevige menstruatie kan dat verlies aanzienlijk zijn.
Maar hoe herken je een ijzertekort? Wat is ferritine? Waarom komt een tekort vaker voor bij vrouwen? En hoeveel ijzer heb je nodig? In dit artikel leggen we het uitgebreid uit.
Wat is ijzer en waarom heeft je lichaam het nodig?
IJzer is een essentieel spoorelement. Dat betekent dat je lichaam het nodig heeft, maar het niet zelf kan aanmaken. Je moet ijzer dus via je voeding binnenkrijgen.
Een groot deel van het ijzer in je lichaam bevindt zich in hemoglobine. Dat is een eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof vanuit je longen naar de rest van je lichaam vervoert.
IJzer draagt onder andere bij aan:
- de normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine
- een normaal zuurstoftransport in het lichaam
- een normaal energieleverend metabolisme
- de normale werking van het immuunsysteem
- een normale cognitieve functie
- de vermindering van vermoeidheid en moeheid
Dit verklaart meteen waarom een tekort aan ijzer zich onder andere kan uiten in vermoeidheid, minder energie en sneller buiten adem zijn.
Waarom komt ijzertekort vaker voor bij vrouwen?
Hoewel iedereen een ijzertekort kan ontwikkelen, behoren vrouwen in de vruchtbare leeftijd tot de groepen die er extra gevoelig voor zijn.
Het Nederlandse Voedingscentrum noemt vrouwen in de vruchtbare leeftijd expliciet als een groep met een grotere kans op een ijzertekort, voornamelijk doordat tijdens de menstruatie bloed (en daarmee ijzer) verloren gaat.
Er zijn verschillende redenen waarom vrouwen een grotere ijzerbehoefte of een groter risico op een tekort kunnen hebben.
1. Menstruatie
Iedere maand verliest een vrouw tijdens haar menstruatie bloed. Omdat rode bloedcellen ijzer bevatten, verlies je daarmee ook een bepaalde hoeveelheid ijzer.
Bij de meeste vrouwen kan het lichaam dit verlies compenseren via de voeding. Maar bij vrouwen met hevige of langdurige menstruaties kan het ijzerverlies groter worden. Hevige menstruaties behoren dan ook tot de meest voorkomende oorzaken van bloedarmoede door ijzertekort bij vrouwen vóór de menopauze.
2. Een hevige menstruatie
De hoeveelheid bloed die tijdens een menstruatie verloren gaat, verschilt sterk per vrouw. Er kan sprake zijn van een hevige menstruatie wanneer je bijvoorbeeld:
- ieder uur tot iedere twee uur maandverband of een tampon moet vervangen
- verschillende menstruatieproducten tegelijk nodig hebt
- langer dan ongeveer zeven dagen bloedt
- regelmatig grote bloedstolsels verliest
- ’s nachts moet verschonen
- door je menstruatie beperkt wordt in je dagelijkse activiteiten
Een hevige menstruatie is niet alleen vervelend, maar kan op langere termijn ook invloed hebben op je ijzervoorraad.
3. Zwangerschap
Tijdens een zwangerschap verandert de ijzerbehoefte van het lichaam. Er is onder andere meer ijzer nodig voor de toegenomen hoeveelheid bloed en voor de ontwikkeling van moeder en kind. Daarom wordt tijdens de zwangerschap regelmatig gecontroleerd op bloedarmoede.
4. Weinig ijzer in de voeding
Een tekort kan ook ontstaan wanneer je structureel weinig ijzerrijke voedingsmiddelen eet. Dat betekent niet automatisch dat iedereen die weinig of geen vlees eet een ijzertekort krijgt. Wel is het belangrijk om bewust te zijn van de verschillende vormen van ijzer in voeding en hoe goed deze worden opgenomen.
5. Problemen met de opname van ijzer
Niet alleen hoeveel ijzer je eet is belangrijk. Je lichaam moet het ook daadwerkelijk kunnen opnemen. Bepaalde aandoeningen van het maag-darmkanaal kunnen de opname beïnvloeden. Ook bloedverlies vanuit het maag-darmstelsel kan een oorzaak van ijzertekort zijn.
Wanneer zonder duidelijke reden een ijzertekort wordt vastgesteld, is het daarom belangrijk om niet simpelweg zelf ijzer te gaan slikken, maar de oorzaak te laten onderzoeken.
Wat zijn de symptomen van een ijzertekort bij vrouwen?
Een ijzertekort ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. De ijzervoorraad van het lichaam kan langzaam afnemen. Daardoor kunnen de eerste klachten vrij subtiel zijn.
Veel voorkomende klachten bij ijzertekort of bloedarmoede door ijzertekort zijn onder andere:
- vermoeidheid
- weinig energie
- bleke huid
- sneller buiten adem zijn
- hoofdpijn
- hartkloppingen
- rusteloze benen
- verminderde inspanningstolerantie
Bij een ernstiger of langer bestaand tekort kunnen ook andere verschijnselen voorkomen, waaronder veranderingen aan nagels, een pijnlijke tong of haarverlies.
Het probleem is dat veel van deze klachten ook andere oorzaken kunnen hebben. Vermoeidheid betekent dus niet automatisch dat je een ijzertekort hebt.
7 mogelijke signalen van ijzertekort bij vrouwen
| Mogelijk signaal | Hoe komt dat? |
|---|---|
| 1. Aanhoudende vermoeidheid | IJzer draagt bij aan het normale zuurstoftransport en de energiestofwisseling. Bij een tekort kun je je daardoor sneller moe en futloos voelen. |
| 2. Sneller buiten adem | Bij bloedarmoede door ijzertekort kan er minder zuurstof efficiënt door het lichaam worden vervoerd, waardoor inspanning zwaarder kan aanvoelen. |
| 3. Een blekere huid | Hemoglobine geeft bloed zijn rode kleur. Bij bloedarmoede kan de huid daardoor bleker ogen, bijvoorbeeld in het gezicht of aan de binnenkant van de oogleden. |
| 4. Regelmatig hoofdpijn | Hoofdpijn kan veel oorzaken hebben, maar komt ook voor bij ijzergebreksanemie, zeker in combinatie met vermoeidheid of kortademigheid. |
| 5. Hartkloppingen | Bij duidelijke bloedarmoede kan het hart harder moeten werken om voldoende zuurstof door het lichaam te vervoeren. |
| 6. Rusteloze benen | Restless legs wordt regelmatig in verband gebracht met een lage ijzerstatus. Hierbij ontstaat vooral in rust een sterke behoefte om de benen te bewegen. |
| 7. Veranderingen aan haar en nagels | Haaruitval en veranderingen aan de nagels kunnen voorkomen bij ijzergebreksanemie, al kunnen deze klachten ook veel andere oorzaken hebben. |
IJzertekort en menstruatie: wat is het verband?
Iedere menstruatie betekent namelijk bloedverlies en dus ook verlies van ijzer. Hoe groter het bloedverlies, hoe meer ijzer verloren kan gaan.
Daarom ligt de aanbevolen hoeveelheid ijzer voor vrouwen die menstrueren hoger dan voor mannen en vrouwen na de overgang.
Volgens het Nederlandse Voedingscentrum bedraagt de aanbevolen hoeveelheid voor vrouwen die menstrueren ongeveer 16 mg ijzer per dag, tegenover 11 mg per dag voor vrouwen na de overgang. Dat verschil komt voor een belangrijk deel door menstruatie.
Ferritine bij vrouwen: wat zegt deze waarde?
Wie zich verdiept in ijzertekort komt al snel het woord ferritine tegen. Ferritine is een eiwit dat ijzer opslaat. Je kunt ferritine daarom zien als een soort voorraadkast voor ijzer.
Een ferritinebepaling in het bloed wordt veel gebruikt om inzicht te krijgen in de ijzervoorraad van het lichaam. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO noemt serumferritine een belangrijke marker bij het beoordelen van de ijzerstatus.
Ferritine is niet hetzelfde als hemoglobine. Dit verschil is belangrijk.
- Hemoglobine (Hb) zegt vooral iets over de hoeveelheid hemoglobine in je rode bloedcellen.
- Ferritine geeft informatie over je opgeslagen ijzervoorraad.
Je ijzervoorraad kan daardoor al afnemen voordat er daadwerkelijk sprake is van bloedarmoede. Met andere woorden: ijzertekort en bloedarmoede zijn niet precies hetzelfde.
Een ijzertekort kan uiteindelijk tot bloedarmoede leiden, maar dat hoeft in een vroeg stadium nog niet het geval te zijn.
Maar wat is dan een goede ferritinewaarde? Daar bestaat geen universeel getal voor dat je zonder context kunt interpreteren. Referentiewaarden kunnen verschillen per laboratorium en ferritine kan bovendien worden beïnvloed door bijvoorbeeld ontstekingsprocessen.
De WHO benadrukt daarom dat ferritine in de juiste klinische context moet worden geïnterpreteerd. Laat de uitslag dus altijd beoordelen in combinatie met andere bloedwaarden en je persoonlijke situatie.
Wat is het verschil tussen ijzertekort en bloedarmoede?
De termen worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde. Bij een ijzertekort heeft je lichaam onvoldoende beschikbare ijzervoorraden.
Als het tekort verder doorzet, kan het lichaam uiteindelijk onvoldoende hemoglobine produceren. Dan kan ijzergebreksanemie, oftewel bloedarmoede door ijzertekort, ontstaan.
Je kunt een ijzertekort dus zien als een proces dat verschillende stadia kan doorlopen. Daarom kan alleen naar hemoglobine kijken soms onvoldoende informatie geven over de totale ijzerstatus.
Hoeveel ijzer hebben vrouwen per dag nodig?
Voor Nederlandse vrouwen die menstrueren adviseert het Voedingscentrum ongeveer: 16 mg ijzer per dag.
Na de overgang daalt de aanbevolen hoeveelheid naar ongeveer: 11 mg per dag.
Dat betekent overigens niet dat je iedere dag exact 16 mg hoeft binnen te krijgen. Je voedingspatroon over langere tijd is belangrijker dan één afzonderlijke dag.
Conclusie:
Een ijzertekort bij vrouwen komt relatief vaak voor, waarbij menstruatie een belangrijke rol kan spelen.
Vermoeidheid, snel buiten adem zijn of weinig energie hebben wordt makkelijk toegeschreven aan een druk leven, slechte nachtrust of stress. Soms kan er echter meer aan de hand zijn.
Vooral wanneer klachten langdurig aanwezig zijn of wanneer je veel bloed verliest tijdens je menstruatie, is het verstandig om je ijzerstatus te laten beoordelen.
Met een gevarieerd voedingspatroon kun je zelf veel doen om voldoende ijzer binnen te krijgen. Zorg regelmatig voor ijzerrijke voeding en combineer plantaardige ijzerbronnen waar mogelijk met vitamine C.
Maar vermoed je echt een ijzertekort? Laat het dan testen in plaats van zomaar ijzer te gaan slikken. Zo weet je niet alleen of er een tekort is, maar kan er ook gekeken worden naar de mogelijke oorzaak.
FAQ: Veelgestelde vragen over ijzertekort bij vrouwen
Mogelijke klachten zijn vermoeidheid, weinig energie, bleekheid, sneller buiten adem zijn, hoofdpijn en rusteloze benen. Deze klachten kunnen echter ook veel andere oorzaken hebben. Alleen bloedonderzoek kan meer duidelijkheid geven.
Ja. Tijdens de menstruatie verlies je bloed en daarmee ook ijzer. Vooral vrouwen met hevige menstruaties hebben daardoor een grotere kans op het ontwikkelen van een ijzertekort.
Ja. De ijzervoorraad kan al afnemen voordat het hemoglobine zo laag wordt dat er sprake is van bloedarmoede. Ferritine wordt gebruikt als marker voor de ijzervoorraad.
Ferritine is een eiwit waarin je lichaam ijzer opslaat. De hoeveelheid ferritine in het bloed kan daarom informatie geven over de ijzervoorraad van je lichaam.
Serumijzer geeft informatie over het ijzer dat op dat moment in het bloed aanwezig is en kan fluctueren. Ferritine wordt gebruikt om een beter beeld te krijgen van de opgeslagen ijzervoorraad. Een arts interpreteert deze waarden in samenhang met andere bloedwaarden.
Vitamine C verhoogt de opname van ijzer uit de voeding. Vooral bij plantaardige bronnen van ijzer is het daarom slim om tijdens dezelfde maaltijd ook vitamine-C-rijke voeding te eten.
Volgens het Nederlandse Voedingscentrum is de aanbevolen hoeveelheid voor vrouwen die menstrueren ongeveer 16 mg per dag. Voor vrouwen na de overgang is dit ongeveer 11 mg per dag.
